Comité Ciudadano Anti-SIDA de Asturias (CCASiPA)

Introdución á Asociación e o seu Papel na Saúde Pública Asturiana

O Comité Ciudadano Anti-SIDA de Asturias (CCASiPA ou Casipa) é unha asociación sen ánimo de lucro fundada en 1987 que se converteu nun pilar fundamental na resposta social, sanitaria e educativa á epidemia do VIH e o SIDA no Principado de Asturias. Inscrita no Rexistro Nacional de Asociacións (Grupo 1, Sección 1, Nº 585420), a entidade naceu no corazón do movemento cidadán antisida que marcou a década dos 80 en España, cando a enfermidade representaba unha ameaza global con forte impacto local. Hoxe, máis de 37 anos despois, CCASiPA mantén unha presenza activa en Xixón e no resto de Asturias, ofrecendo apoio integral a persoas que viven co VIH, aos seus familiares e á poboación xeral. A súa misión céntrase en reducir o estigma, promover o diagnóstico precoz e defender os dereitos humanos das persoas afectadas, contribuíndo decisivamente á estratexia 95-95-95 de ONUSIDA.

Segundo os datos máis recentes do Observatorio de Saúde de Asturias, en 2024 rexistráronse 66 novos casos de infección por VIH na rexión, dos cales o 78,8 % corresponderon a homes e o 21,2 % a mulleres. A maioría destes casos eran evitables mediante medidas de prevención como o uso correcto do preservativo ou a profilaxe pre-exposición (PrEP). CCASiPA xoga un rol clave nesta prevención, complementando os esforzos do sistema sanitario público e do Programa de Prevención e Atención ás Persoas Afectadas polo VIH-SIDA en Asturias (PAVSA).

Historia e Evolución da Asociación

CCASiPA naceu en 1987 no contexto da crise do SIDA en España, cando a enfermidade afectaba principalmente a homes que mantiñan relacións con homes, usuarios de drogas inxectables e persoas transfundidas. A asociación foi creada por persoas afectadas, familiares e voluntarios co obxectivo de romper o silencio e o estigma social. Desde os seus inicios, o comité centrouse en tres eixos: prevención, apoio e reivindicación de dereitos. En 1988, o Concello de Xixón cedeu un local na rúa Ramón y Cajal nº 39, baixo, que segue sendo a súa sede principal ata hoxe.

Ao longo das décadas, CCASiPA adaptouse aos cambios na epidemia. Nos anos 90, centrouse na loita pola accesibilidade aos tratamentos antirretrovirais. Nos 2000, incorporou a proba rápida oral de VIH como ferramenta de diagnóstico accesible. Hoxe, en 2025, a entidade renovou a súa imaxe visual e lanzou un novo sitio web (casipa.org) para ofrecer unha experiencia máis clara e directa aos usuarios, con información actualizada sobre servizos, campañas e recursos.

Obxectivos e Valores Fundamentais

Os obxectivos de CCASiPA son claros e están alineados coas recomendacións internacionais da OMS e ONUSIDA:

• Informar e sensibilizar á sociedade sobre o VIH e o SIDA, desmontando mitos e reducindo o estigma.
• Prestar apoio integral a persoas afectadas, mediante atención psicolóxica, social e sanitaria.
• Favorecer hábitos saudables que previnan a transmisión do virus.
• Defender os dereitos das persoas que viven con VIH, promovendo a non discriminación.
• Realizar campañas de prevención e fomentar o diagnóstico precoz con proba rápida oral gratuíta e confidencial.
• Formar e capacitar a voluntariado e profesionais.

Todos os programas incorporan a perspectiva de xénero e a diversidade, garantindo unha atención inclusiva para colectivos LGTBIQ+, migrantes, persoas en situación de vulnerabilidade e mulleres.

Servizos e Programas Actuais

CCASiPA ofrece un amplo abanico de servizos gratuitos e confidenciais:

Apoyo Psicolóxico e Emocional Profesional

Conta con psicólogos especializados que proporcionan terapia individual e grupal para afrontar o diagnóstico, o estigma, a ansiedade ou a depresión asociada ao VIH. Este servizo axuda a mellorar a adherencia ao tratamento antirretroviral e a calidade de vida.

Proba Rápida Oral de VIH

Realízanse probas gratuítas e anónimas mediante un hisopo oral, con resultados en 20 minutos. Durante a Semana Europea da Proba (17-24 novembro), a actividade intensifícase. En 2024, a asociación realizou centos de probas, contribuíndo ao diagnóstico temperán e á redución da cadea de transmisión.

Información e Orientación

Ofrecen asesoramento personalizado sobre transmisión, prevención (PrEP, PEP, preservativo), tratamento e recursos sociais. O equipo explica que o VIH ataca os linfocitos T CD4+ pero que, con tratamento, a carga viral pode ser indetectable e intransmisible (U=U).

Campañas e Actividades de Sensibilización

Organizan actividades anuais polo Día Mundial do SIDA (1 de decembro): mesas informativas no Paseo de Begoña, ofrendas florais no Bosque da Memoria e cadeas humanas. En 2023 e 2024 destacaron a conferencia performativa «Mulleres con V» de CESIDA e a proposta para que Xixón se sume á rede Fast-Track Cities.

Impacto en Asturias e Colaboracións

CCASiPA colabora estreitamente co PAVSA da Consellería de Saúde, co Pacto Social polo VIH e con entidades como CESIDA e ViiV Healthcare. En 2024, recibiu 2.308 € de ViiV para proxectos, representando o 1,32 % dos seus ingresos totais, o que demostra unha xestión transparente e diversificada de recursos.

O seu labor ten un impacto directo: contribúe á redución de novos casos e á mellora da calidade de vida. En Asturias, onde o diagnóstico tardío segue sendo un reto, a asociación axuda a achegar o servizo á comunidade, especialmente en Xixón e Oviedo.

Transparencia e Recoñecementos

CCASiPA publica anualmente memorias de actividades, balances económicos e cumprimentos da Lei de Transparencia. Entre os recoñecementos destacan a Medalla de Prata da Vila de Xixón (2012), o Premio Triángulo Rosa e a Insignia de Prata da Fundación Proxecto Home.

Desafíos Futuros e Chamamento á Acción

Aínda que os tratamentos antirretrovirais transformaron o VIH nunha enfermidade crónica controlable, o estigma persiste. CCASiPA segue traballando para lograr o obxectivo de fin do SIDA en 2030. Invita á poboación a realizar a proba rápida, usar preservativo e apoiar as persoas afectadas. O novo sitio web casipa.org facilita o acceso a toda a información e permite solicitar cita para probas ou apoio.

Para contactar: teléfono 985 33 88 32, correo [email protected] ou visita a sede en Xixón. A asociación recorda que o VIH non se transmite por contacto casual e que o diagnóstico precoz salva vidas.

En definitiva, o Comité Ciudadano Anti-SIDA de Asturias exemplifica como a sociedade civil pode transformar a resposta a unha enfermidade global en acción local efectiva, combinando ciencia, empatía e defensa dos dereitos humanos para construír unha Asturias libre de estigma e con saúde para todos.